Art. 214 PZP — przesłanki zamówienia z wolnej ręki (PZP 2019)
Katalog ustawowych okoliczności uprawniających do udzielenia zamówienia w trybie z wolnej ręki. W bazie: 75 orzeczeń KIO i sądów z pełną treścią.
Jak Izba rozstrzyga sprawy: Art. 214 PZP
Rozstrzygnięcia Krajowej Izby Odwoławczej w 72 sprawach z tym przepisem (bez orzeczeń sądów).
- uwzględnione: 36,1% (26)
- oddalone: 37,5% (27)
- umorzone: 18,1% (13)
- odrzucone: 5,6% (4)
- inne: 2,8% (2)
Spośród odwołań rozpoznanych merytorycznie (zakończonych wyrokiem uwzględniającym albo oddalającym) Izba uwzględniła 49%. Umorzeń (także po uwzględnieniu zarzutów przez zamawiającego) ani odrzuceń nie wliczamy — pokazuje je wykres.
Treść przepisu
Art. 214 ustawy Prawo zamówień publicznych
1. Zamawiający może udzielić zamówienia z wolnej ręki, jeżeli zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności:
1) dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę z przyczyn:
a) technicznych o obiektywnym charakterze,
b) związanych z ochroną praw wyłącznych wynikających z odrębnych przepisów ‒ jeżeli nie istnieje rozsądne rozwiązanie alternatywne lub rozwiązanie zastępcze, a brak konkurencji nie jest wynikiem celowego zawężenia parametrów zamówienia;
2) dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę, w przypadku udzielenia zamówienia w zakresie działalności twórczej lub artystycznej;
3) przedmiotem zamówienia na dostawy są rzeczy wytwarzane wyłącznie w celach badawczych, doświadczalnych, naukowych lub rozwojowych, które nie służą prowadzeniu przez zamawiającego produkcji masowej, służącej osiągnięciu rentowności rynkowej lub pokryciu kosztów badań lub rozwoju, oraz które mogą być wytwarzane tylko przez jednego wykonawcę;
4) przeprowadzono konkurs, o którym mowa w art. 326 pkt 2, w którym nagrodą było zaproszenie do negocjacji w trybie zamówienia z wolnej ręki autora wybranej pracy konkursowej;
5) ze względu na wyjątkową sytuację niewynikającą z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, której nie mógł on przewidzieć, wymagane jest natychmiastowe wykonanie zamówienia, a nie można zachować terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia;
Pokaż pełną treść przepisu (34 dalszych jednostek)
6) w postępowaniu prowadzonym uprzednio w trybie przetargu nieograniczonego albo przetargu ograniczonego nie wpłynął żaden wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo wszystkie wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu zostały odrzucone na podstawie art. 146 ust. 1 pkt 2 albo nie zostały złożone żadne oferty albo wszystkie oferty zostały odrzucone na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 2 lub, ze względu na ich niezgodność z opisem przedmiotu zamówienia, na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 5, a pierwotne warunki zamówienia nie zostały w istotny sposób zmienione;
7) w przypadku udzielenia, w okresie 3 lat od dnia udzielenia zamówienia podstawowego, dotychczasowemu wykonawcy usług lub robót budowlanych, zamówienia polegającego na powtórzeniu podobnych usług lub robót budowlanych, jeżeli takie zamówienie było przewidziane w ogłoszeniu o zamówieniu dla zamówienia podstawowego i jest zgodne z jego przedmiotem oraz całkowita wartość tego zamówienia została uwzględniona przy obliczaniu jego wartości;
8) w przypadku udzielenia dotychczasowemu wykonawcy zamówienia podstawowego, zamówienia na dodatkowe dostawy, których celem jest częściowa wymiana dostarczonych produktów lub instalacji albo zwiększenie bieżących dostaw lub rozbudowa istniejących instalacji, jeżeli zmiana wykonawcy zobowiązywałaby zamawiającego do nabywania materiałów o innych właściwościach technicznych, co powodowałoby niekompatybilność techniczną lub nieproporcjonalnie duże trudności techniczne w użytkowaniu i utrzymaniu tych produktów lub instalacji;
9) możliwe jest udzielenie zamówienia na dostawy na szczególnie korzystnych warunkach w związku z likwidacją działalności innego podmiotu albo postępowaniem egzekucyjnym albo upadłościowym;
10) zamówienie na dostawy jest dokonywane na rynku towarowym, na którym regulowana i nadzorowana wielostronna struktura handlowa w sposób naturalny gwarantuje ceny rynkowe, w tym na giełdzie towarowej w rozumieniu ustawy z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1119 oraz z 2026 r. poz. 176 i 516), giełdzie towarowej innych państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub gdy dokonuje zakupu świadectw pochodzenia, świadectw pochodzenia biogazu rolniczego, świadectw pochodzenia z kogeneracji oraz świadectw efektywności energetycznej na giełdzie towarowej w rozumieniu ustawy z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych, lub na giełdzie towarowej innych państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
11) zamówienie udzielane jest przez zamawiającego, o którym mowa w art. 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1, osobie prawnej, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
a) zamawiający sprawuje nad tą osobą prawną kontrolę, odpowiadającą kontroli sprawowanej nad własnymi jednostkami, polegającą na dominującym wpływie na cele strategiczne oraz istotne decyzje dotyczące zarządzania sprawami tej osoby prawnej; warunek ten jest również spełniony, gdy kontrolę taką sprawuje inna osoba prawna kontrolowana przez zamawiającego w taki sam sposób,
b) ponad 90 % działalności kontrolowanej osoby prawnej dotyczy wykonywania zadań powierzonych jej przez zamawiającego sprawującego kontrolę lub przez inną osobę prawną, nad którą ten zamawiający sprawuje kontrolę, o której mowa w lit. a,
c) w kontrolowanej osobie prawnej nie ma bezpośredniego udziału kapitału prywatnego;
12) zamówienie udzielane jest przez zamawiającego, o którym mowa w art. 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1, innemu zamawiającemu, o którym mowa w art. 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1, który sprawuje kontrolę nad zamawiającym udzielającym zamówienia, lub innej osobie prawnej kontrolowanej przez tego samego zamawiającego, jeżeli spełnione są następujące warunki:
a) zamawiający, któremu udzielane jest zamówienie, sprawuje nad zamawiającym udzielającym zamówienia kontrolę odpowiadającą kontroli sprawowanej nad własnymi jednostkami, polegającą na dominującym wpływie na cele strategiczne oraz istotne decyzje dotyczące zarządzania sprawami kontrolowanego zamawiającego; warunek ten jest również spełniony, gdy kontrolę taką sprawuje inna osoba prawna kontrolowana przez zamawiającego, któremu udzielane jest zamówienie,
b) ponad 90 % działalności kontrolowanego zamawiającego dotyczy wykonywania zadań powierzonych mu przez zamawiającego sprawującego kontrolę, o której mowa w lit. a, lub przez inną osobę prawną, nad którą ten zamawiający sprawuje kontrolę, o której mowa w lit. a,
c) w kontrolowanym zamawiającym i w zamawiającym sprawującym kontrolę nie ma bezpośredniego udziału kapitału prywatnego;
13) zamówienie udzielane jest przez zamawiającego, o którym mowa w art. 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1, osobie prawnej, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
a) zamawiający wspólnie z innymi zamawiającymi, o których mowa w art. 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1, sprawuje nad daną osobą prawną kontrolę, która odpowiada kontroli sprawowanej przez nich nad własnymi jednostkami, przy czym wspólne sprawowanie kontroli ma miejsce, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
– w skład organów decyzyjnych kontrolowanej osoby prawnej wchodzą przedstawiciele wszystkich uczestniczących zamawiających, z zastrzeżeniem, że poszczególny przedstawiciel może reprezentować więcej niż jednego zamawiającego,
– uczestniczący zamawiający mogą wspólnie wywierać dominujący wpływ na cele strategiczne oraz istotne decyzje kontrolowanej osoby prawnej,
– kontrolowana osoba prawna nie działa w interesie sprzecznym z interesami zamawiających sprawujących nad nią kontrolę,
b) ponad 90 % działalności kontrolowanej osoby prawnej dotyczy wykonywania zadań powierzonych jej przez zamawiających sprawujących nad nią kontrolę lub przez inne osoby prawne kontrolowane przez tych zamawiających,
c) w kontrolowanej osobie prawnej nie ma bezpośredniego udziału kapitału prywatnego;
14) umowa ma być zawarta wyłącznie między co najmniej dwoma zamawiającymi, o których mowa w art. 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
a) umowa ustanawia lub wdraża współpracę między uczestniczącymi zamawiającymi w celu zapewnienia wykonania usług publicznych, które są oni obowiązani wykonać, z myślą o realizacji ich wspólnych celów,
b) wdrożeniem tej współpracy kierują jedynie względy związane z interesem publicznym,
c) zamawiający realizujący współpracę wykonują na otwartym rynku mniej niż 10 % działalności będącej przedmiotem współpracy.
2. W opisie zamówienia podstawowego, o którym mowa w ust. 1 pkt 7, należy wskazać ewentualny zakres tych usług lub robót budowlanych oraz warunki, na jakich zostaną one udzielone.
3. Okres obowiązywania umowy w sprawie zamówienia publicznego zawartej w wyniku udzielenia zamówienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 8, nie może przekraczać 3 lat od udzielenia zamówienia podstawowego.
4. Istnienie okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 11–14, jest wymagane przez cały okres, na jaki została zawarta umowa w sprawie zamówienia publicznego. Zamawiający zamieszcza w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenie o spełnianiu okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 11–14, w terminie 30 dni po upływie każdych 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, na zasadach określonych w dziale III rozdziale 2.
5. Do obliczania procentu działalności, o którym mowa w ust. 1 pkt 11 lit. b, pkt 12 lit. b, pkt 13 lit. b i pkt 14 lit. c, uwzględnia się średni przychód osiągnięty przez osobę prawną lub zamawiającego w odniesieniu do usług, dostaw lub robót budowlanych za 3 lata poprzedzające udzielenie zamówienia.
6. W przypadku gdy ze względu na dzień utworzenia lub rozpoczęcia działalności przez osobę prawną lub zamawiającego lub reorganizację ich działalności dane dotyczące średniego przychodu za 3 lata poprzedzające udzielenie zamówienia są niedostępne lub nieadekwatne, procent działalności, o którym mowa w ust. 1 pkt 11 lit. b, pkt 12 lit. b, pkt 13 lit. b i pkt 14 lit. c, ustala się za pomocą wiarygodnych prognoz handlowych.
7. Wymaganie procentu działalności, o którym mowa w ust. 1 pkt 11 lit. b, pkt 12 lit. b, pkt 13 lit. b i pkt 14 lit. c, nie jest spełnione, jeżeli reorganizacja działalności, o której mowa w ust. 6, została przeprowadzona dla pozoru.
8. Zakazu udziału kapitału prywatnego, o którym mowa w ust. 1 pkt 11 lit. c, pkt 12 lit. c i pkt 13 lit. c, nie stosuje się do:
1) osób prawnych z udziałem partnera prywatnego wyłonionego zgodnie z ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1637 oraz z 2026 r. poz. 426) lub
2) udziału pracowników reprezentujących w sumie do 15 % kapitału zakładowego spółki, w przypadku prostej spółki akcyjnej – do 15 % akcji tej spółki, posiadających łącznie do 15 % głosów na zgromadzeniu wspólników albo walnym zgromadzeniu.
9. Wykonawca, któremu udzielono zamówienia na podstawie ust. 1 pkt 11–13, nie może powierzyć wykonania części zamówienia podwykonawcy, która dotyczy głównego przedmiotu zamówienia.
Źródło: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 793 (ISAP), obwieszczenie z 27.05.2026 r.
Orzeczenia: Art. 214 PZP
- KIO 4255/26Wyrokrażąco niska cenacena ofertowaart. 275 pkt 1art. 224 ust. 1oddalone21 września 2026
- KIO 3700/26Wyrokodwołaniezamówienieart. 3 ust. 3art. 505 ust. 1oddalone11 września 2026
- KIO 3363/26Wyrokzamówienie z wolnej rękinaruszenie przepisów ustawy Pzpart. 3art. 16oddalone17 sierpnia 2026
- KIO 2963/26Wyrokodwołaniezamówienie publiczneart. 3 ust. 3art. 214 ust. 1 pkt 11 lit. aoddalone17 lipca 2026
- KIO 2849/26Wyrokzamówienie in-housekontrolaart. 214 ust. 1 pkt 13art. 216 ust. 1oddalone14 lipca 2026
- KIO 2749/26Wyrokzamówienie publiczneumowaart. 2 ust. 1 pkt 1art. 214 ust. 1 pkt 5uwzględnione25 czerwca 2026
- KIO 2451/26Postanowienieodwołaniezamówienieart. 214 ust. 1 pkt 5art. 262umorzenie postępowania17 czerwca 2026
- KIO 1499/26Wyrokzamówienie z wolnej rękinaruszenie przepisów ustawyart. 214 ust. 1 pkt 5art. 16 pkt 1uwzględnione12 maja 2026
- KIO 1088/26Wyrokodwołaniezamówienieart. 255 pkt 5art. 289 ust. 3oddalone17 kwietnia 2026
- KIO 1037/26Wyrokodwołaniezamówienie publiczneart. 3 ust. 3art. 214 ust. 1 pkt 1 lit. aoddalone17 kwietnia 2026
- KIO 428/26Wyrokodrzucenie odwołaniaprzetargart. 505 ust. 1art. 513 pkt 1uwzględnione7 kwietnia 2026
- KIO 163/26, KIO 174/26Wyrokzamówienie z wolnej rękianaliza potrzebart. 214 ust. 1 pkt 11 lit. aart. 214 ust. 1 pkt 11 lit. buwzględnione23 marca 2026
- KIO 855/26, KIO 455/26Postanowienienaruszenie obowiązku prowadzenia postępowania w sposób przejrzystynaruszenie art. 214 ust. 1 pkt 11 p.z.p.art. 513art. 505 ust. 1umorzenie postępowania12 marca 2026
- KIO 5882/25Wyrokanaliza potrzebdata zamówieniaart. 3 ust. 3art. 214 ust. 1 pkt 11 lit. boddalone3 marca 2026
- KIO 5150/25Wyrokkontrola analogiczna90% działalnościart. 213 ust. 2art. 16oddalone13 lutego 2026
- KIO 5553/25Wyrokopis przedmiotu zamówieniazamówienie publiczneart. 99 ust. 1 i 2art. 16 pkt 1-3oddalone9 lutego 2026
- KIO 4210/25, KIO 4213/25, KIO 4215/25Postanowieniezamówienie publiczneodbiór odpadów komunalnychart. 214 ust. 1 pkt 11art. 214 ust. 1 pkt 11 lit. bumorzenie postępowania9 lutego 2026
- KIO 5706/25Postanowienieodrzucenie odwołanianaruszenie obowiązków dotyczących płatnościart. 3art. 214 ust. 1 pkt 5odrzucenie5 lutego 2026
- KIO 4872/25Wyrokodwołaniezamówienie publiczneart. 2 ust. 1 pkt 1art. 4 pkt 1uwzględnione19 grudnia 2025
- KIO 4565/25, KIO 4612/25Postanowieniezamówienie publicznepostępowanie odwoławczeart. 214 ust. 1 pkt 11 lit. aart. 214 ust. 1 pkt 11 lit. bumorzenie postępowania18 listopada 2025
Inne przepisy PZP
Zacznij wygrywać przetargi na jasnych zasadach
Otrzymuj codzienne powiadomienia o nowych zamówieniach z Twojej branży i szybciej reaguj na błędy zamawiających.
Ustaw alert e-mail